کد مفاله: 345 تاریخ انشار : 1396/03/08 22:08
اندازه متن
ارتفاع سطر
0 301 ارسال به ایمیل دوستان
دکتر بی تا شه بخش،دکترامیر رضایی،

بی تفاوتی سازمانی

یکی از مسائلی که امروزه در سازمان ها از جمله بانکها فراوان به چشم می خورد ولی کمتر به آن توجه شده یا اصلا توجه نشده ، پدیده بی تفاوتی کارکنان است.

ماد - یکی از مسائلی که امروزه در سازمان ها از جمله بانکها فراوان به چشم می خورد ولی کمتر به آن توجه شده یا اصلا توجه نشده ، پدیده بی تفاوتی کارکنان است. بی تفاوتی به تدریج در افراد سازمان ظاهر می شود. افرادی که دچار این پدیده می شوند توجهی به آینده ندارند؛ زیرا در نظر آن ها حال، گذشته و آینده تفاوتی با هم نداشته، از اعتماد به نفس پایین برخوردارند و سپر دفع بلا برای خود را تواضع بیش از حد می دانند.
این افراد با گذشت زمان در می یابند که بحث با مافوق نتیجه ای نداشته، زیرا یا به حرف آنها گوش نمی دهند، یا اگر گوش شنوایی هم در سازمان باشد، نهایت کار به ضرر آنها است. بنابراین، بدون هیچ گونه واکنش یا اعتراضی، هر دستوری (حتی غیرمنصفانه) که به آنها داده شود بدون شکایتی انجام می دهند؛ یعنی، بی تفاوت گونه رفتار می کنند.
تعریف لغوی بی تفاوتی
بي تفاوتي ترجمه اي از واژة انگليسيِ (apathy) برگرفته از ريشة كلمة  Apathia  است كه خود، واژه اي يوناني و در ادبيات فلاسفة رواقي براي نشان دادن بي تفاوتي نسبت به چيزي كه فرد مسئول آن نيست به كار رفته بود ( محسنی تبریزی و صداقتی فرد،1390).
اين واژه ترجمه هاي گوناگوني را در حوزه هاي علمي مختلف زبان فارسي يافته است. بي علاقگي و خونسردي (ابراهيم زاده، 1351 )، بي دردي (فاطمي، 1364)، دلمردگي(بريجانيان، 1371 )، بي تفاوتي(عظيمي، 1350 ؛ شاملو، 1373: 103؛ مسعودنيا، 1380 )، از جملة اينگونه مفهوم سازي ها در برگردانِ اين واژه به فارسي هستند كه البته واژة آخر، متعارف تر بوده است.
تعریف مفهوم بی تفاوتی
رفتاری که در وضعیتی از نبود یا بی اعتنایی به احساس درونی و عاطفه انسانی، بی علاقگی و سطح اندک درگیری هیجانی نسبت به گرفتاری و نیاز به همراهی دیگران در محیط پیرامونی بروز می کند و می تواند با نشانه هایی از افسردگی یا روان گسیختگی اشتراک هایی داشته باشد (کاپلان و دیگران،1375).
بی تفاوتی یعنی عزلت گزیدن و فقدان مشارکت در حدانتظار. به عدم رابطه مناسب فرد با دیگران اطلاق شده و امری بیرونی است. مفاهیم مقابل آن: «مشارکت» (Participation) و «درگیری»(Involvement) ، همدلی (empathy) است(مسعودنیا ،1380).
تعریف روانشناختی بی تفاوتی
چهرازی (1350) بی تفاوتی را نوعی حالتی روان پریشی می داند که یک شخصیت ناسالم را در بردارد. هنگامی که فرد در معرض فشار روانی ناشی از تجربه تهدیدکننده ای قرار بگیرد که فرار فیزیکی از آن میسر نباشد، دست به ایجاد ساز و کار حفاظتی ماهرانه می زند ، به ناظر ذهنی تبدیل شده و بی تفاوت و خونسرد نسبت به آنچه انجام می دهد یا به سرش می آید به نظاره می پردازد. برای چنین شخصی دنیا زندانی است بی حصار یا همچون اردوگاه اسیرانی که فاقد سیم خاردار می باشد. فرد به جای تجربه مستقیم واقعیت یک «خود کاذب» پدید می آورد که نقش یک سپر را در مقابله با دنیای واقعی بر عهده می گیرد. برای شخص بی تفاوت ، مهم نیست که چه اتفاقاتی برای دیگری می افتد یا حتی جالب نیست که دیگری حالش خوب باشد و این ، یعنی بهداشت روان او به مخاطره می افتد(دانایی فرد،1390).
بی تفاوتی علائمی دارد که عبارتند از:
• فرسودگی عاطفی همراه با احساس افسردگی، درماندگی و ناامیدی .
• فرسودگی روانی که شخص شاغل نسبت به کار، مشتریان و همکاران با دیدی منفی برخورد می کند.
• فرسودگی جسمانی، خستگی شدید همراه با بی خوابی، نشانه های حاکی از کمبود انرژی، خستگی مزمن و ضعف(آلتایمر و راس، 1389).
مشخصه های بارز فرد بی تفاوت
ویژگی های یک فرد بی تفاوت را می توان به دو دسته زیر تقسیم کرد:
الف) نشانه های فیزیولوژیک بی تفاوتی: فرد بی تفاوت گاه ساعات متمادی بر روی صندلی  نشسته، به شدت کار کرده، از ظاهر شخصی خود غافل می شود. هرچه از این فرد خواسته شود بدون سؤال و پرسش و بدون هیچ گونه شکایتی انجام می دهد، چرا که بر این باور است که هر چه بیشتر بحث کند نتیجه ای به دنبال نخواهد داشت. فرد بی تفاوت این ایده را برای خود پرورش داده است که با این روش مسؤلان خود را راضی نگه می داد(انسل، 1367).
ب) نشانه های روانی (روحی) فرد بی تفاوت: انگیزه روانی عامل نگهداری و حفظ ثبات و انسجام شخصیت و کنش مؤثر در برخورد با مسائل و محرک های محیطی است. از این رو، برخی، بی تفاوتی را ناشی از نبود یک انگیزه روانی در فرد می دانند (کورمن، 1370).
بی تفاوتی سازمانی
حالتی را که وقوع یا عدم وقوع پدیده های پیرامونی و مشخصاً تحقق یا عدم تحقق اهداف سازمان یا موفقیت و شکست سازمان برای یک یا گروهی از اعضا تفاوت نکند را «بی تفاوتی سازمانی» نامیده¬اند (میرحسینی زواره،1374).
نمادها، مظاهر و نشانه های بی تفاوتی سازمانی:
وجود حالت روانی-رفتاری بی تفاوتی سازمانی را با علائم و نشانه های عمده ذیل می توان مشخص ساخت:
1- نسبت به وقوع یا عدم وقوع پدیده¬های پیرامونی و مشخصاً تحقق و یا عدم تحقق اهداف سازمانی، اجرا یا عدم اجرای برنامه ها و انجام یا عدم انجام مأموریت¬های سازمان و نهایتاً موفقیت یا عدم موفقیت سازمان بی خیال و بی اعتناست.
2- مأموریت¬ها و تکالیف محوله را با دقت، سرعت و حساسیت لازم انجام نمی دهد.
3- در ارائه پیشنهاد، ایده، راه¬کار جدید و چگونگی بهبود شرایط کار در سازمان، حرکتی یا علاقه¬ای از خود نشان نمی دهد.
4- در راه افزایش توانایی¬ها و توسعه مهارت¬های خود مقدم نمی گردد و از برنامه¬های آموزشی سازمان استقبال نمی کند.
5- اصولاً از مواجه شدن با مدیر اکراه داشته از قبول مسئولیت¬های جدید با تلخکامی شدید، پرهیز می-کند.
6- تأخیر در ورود، تعجیل در خروج و سنگینی گذشت اوقات در درون سازمان، معرف بیزاری او از، در سازمان بودن است.
7- سازمان را ترک می کند و در صورتی که به لحاظ برخی ملاحظات مربوط به تأمین شغلی در سازمان بماند، هیچگونه تعلق خاطری به سازمان ندارد (همان ، 1374).
عوامل و دلایل بی¬تفاوتی سازمانی:
انگیزه یا نیاز را دلیل اصلی رفتار می دانند.ب ه عقیده آبراهام مازلو ، وقتی نیازی ارضا می شود دیگر انگیزاننده رفتار به حساب نمی آید و ممانعت از ارضای نیاز موجب رفتار انطباقی(Coping Behavior ) می شود (تلاش برای غلبه بر مانع) (رضائیان ، 1393 ). فرد برای رسیدن به هدف ممکن است با مانعی مواجه شود، یکی از رفتارهای غیرمنطقی که در اثر ناکامی در کسب اهداف رخ می دهد، تسلیم یا بی تفاوتی است. تسلیم، لاقیدی یا بی تفاوتی، هنگامی به وجود می آید که شخص پس از ناکامی طولانی، امید تحقق هدف یا هدف های خود را در یک وضعیت به خصوص از دست می دهد و می خواهد که از واقعیت و منشأ ناکامی خود کناره گیری کند. این پدیده، ویژگی افرادی است که به مشاغل تکراری و کسل کننده اشتغال دارند و در کار خود غالبا به این واقعیت تسلیم می شوند که در محیط کارشان چندان امیدی به بهبود و پیشرفت نیست (هرسی و بلانچارد، 1985 ).
عوامل زیر پاره ای از علل بی¬تفاوتی و انزوای انسان¬ها را در هر سازمانی از جمله بانک نشان می دهند:
1. عدم همسویی بین اهداف سازمان و اهداف فرد.
2. بروکراسی شدید در سازمان و نخبه¬گرایی در انتصاب¬ها.
3. ساختار سازمانی بلند و طولانی:
4. انجام دادن کار بدون دانستن دلیل آن و فارغ از اعمال قدرت انجام دهنده (انزوای فردی)
5. عدم فرصت مشارکت در تصمیم¬گیری:
6. بی¬نیازی و یا عدم آگاهی و شناخت نسبت به نیازهای خود و یا بی¬اطلاعی از راه¬ها و روشهای ارتقاء و پیشرفت در سازمان.
7. ناکافی بودن و یا نامناسب بودن سبک¬های رهبری و روشهای مدیریتی
8. فقدان یا ناکارآمدی نظام ارزشیابی عملکرد کارکنان
9. بی تفاوتی گروهی از کارکنان
10. انتقال بی¬تفاوتی به محیط کار(میرحسینی زواره ، 1374).
راهکارهای پیشنهادی در جهت کاهش بی تفاوتی کارکنان در صنعت بانکداری
با توجه به ساختار وظیفه ای شبکه بانکی بالاخص بانکهای دولتی و نوع مشاغل بانکی بخصوص در صف که اکثرا تکراری بوده و فرسودگی شغلی و بی تفاوتی سازمانی را بهمراه دارد راهکارهای زیر در جهت کاهش بی تفاوتی کارکنان و در نتیجه بی انگیزگی ایشان اراده می گردد:
• تشخیص بی تفاوتی و به رسمیت شناختن آن.
• گوش دادن موثر به کارکنان و تشکیل کارگاههاي آموزشی مهارتهاي برقراري ارتباط براي مدیران و سرپرستان.
• شناسایی ویژگیهاي فردي و شخصیتی افراد براي واگذاري مسئولیت به آنها؛
• اتخاذ تصمیمها بصورت گروهی و اهمیت دادن به گروهها وکمیته هاي کاري در بانک؛
• تغییر فرهنگ بانک در جهت سازمانی یادگیرنده ؛
• ایجاد فرهنگ تقدیر و پاداشدهی مناسب براي مشارکت در امور و پیشنهادهاي خلاق؛
• برقراري برنامه هاي بهبود مدیریت منابع انسانی براي آموزش مهارتهاي تصمیم گیری؛
دکتر بی تا شه بخش ، دکتر امیر رضایی -کارشناسان بانک مسکن
منابع
1. اسنل . ه. (1367). روان و درمان. ترجمه حسین نقیبیان. تهران. مهناز. چاپ اول.
2. دانايي فرد، حسن و آذر اسلامی(1390). "كاربرد استراتژي پژوهشي نظريه داده بنياددر عمل: ساخت نظريه بي تفاوتي سازماني"، تهران : دانشگاه امام صادق)ع(
3. رضاییان،  علی (1393). مبانی سازمان و مدیریت . تهران : سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها (سمت) . چاپ هفدهم.
4. کاپلان ، هارولد و سادوک، بنیامین (1375). واژه نامه جامع روان پزشکی و روانشناسی. گروه مترجمان. تهران: بدر.
5. کورمن، آبراهام (1386). روان شناسی صنعتی و سازمانی.مترجم: حسین شکرکن. تهران:رشد. چاپ پنجم.
6. محسنی تبریزی ، علیرضا و  مجتبی صداقتی فرد (1390). پژوهشي دربارة بي تفاوتي اجتماعي در ايران (مورد پژوهش: شهروندان تهراني). جامعه شناسي كاربردي . سال بيست و دوم، شماره پياپي ( 43 ) ، شماره سوم ، پاييز.
7. محسنی تبریزی، علیرضا ( 1373)، «بیگانگی اجتماعی و فرهنگ سیاسی»، کلمه، تهران، شمارۀ 12، صص 29-27.
8. مسعود نيا، ابراهيم ( 1380)، تبيين جامعه شناختي بي تفاوتي شهروندان در حيات سياسي و اجتماعي، مجله اطلاعات سياسي- اقتصادي، شماره 167 و 168، صص 165-152.
9. میرحسینی زواره، سیدمهدی (1374) بی تفاوتی سازمانی. مجله تعاون . ش. 53 . صص 73-68 .
10. Hersey, P. & Blanchard, K. H. (1985). Management of Organizational Behavior – Utilizing Human Resources. 4th ed.  India/Prentice Hall.

ارسال به ایمیل دوستان
پیام شما (اینجا را کلیک کنید):



نوشتن پیام
امتیاز شما:
12345678910



 
 
 
  MAAD NEWS AGENCY
ماد رسانه ایرانیان